Wiele podmiotów leczniczych współpracuje z lekarzami i innymi medykami na podstawie umów cywilnoprawnych lub kontraktów B2B. Taki model może być zgodny z prawem i korzystny dla obu stron, jeżeli rzeczywisty sposób wykonywania usług zachowuje samodzielny, biznesowy charakter.
Od 8 lipca 2026 r. obowiązuje zasadnicza część ustawy z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw. Reforma nie zakazuje B2B i nie wprowadza osobnego „testu B2B”. Daje jednak PIP nowe narzędzia do reagowania, gdy umowa cywilnoprawna jest wykonywana faktycznie w warunkach stosunku pracy.
Co zmieniło się 8 lipca 2026 r.?
Po kontroli i niewykonaniu pisemnego polecenia usunięcia naruszenia okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy. Zamiast wydania decyzji może także skierować powództwo do sądu pracy. Nie jest to więc automatyczne „przekształcenie” każdej umowy B2B podczas kontroli.
Ustawa pozwala również prowadzić kontrolę albo jej poszczególne czynności zdalnie, rozszerza wymianę danych między PIP, ZUS i KAS oraz umożliwia typowanie kontroli na podstawie analizy ryzyka. Sama ustawa nie ustanawia jednak jednej częstotliwości kontroli ani odrębnej listy branż objętych kontrolą.
Kiedy relacja B2B może zostać uznana za stosunek pracy?
O kwalifikacji relacji decydują rzeczywiste warunki wykonywania pracy, a nie tytuł umowy, sposób wystawiania faktur czy samo zarejestrowanie działalności gospodarczej. Punktem odniesienia pozostaje art. 22 § 1 Kodeksu pracy. W praktyce ocenia się łącznie między innymi:
- czy praca jest wykonywana osobiście i za wynagrodzeniem,
- czy zatrudniający wyznacza miejsce i czas wykonywania pracy,
- czy występuje podporządkowanie organizacyjne i obowiązek wykonywania poleceń,
- czy usługodawca ma rzeczywistą samodzielność oraz możliwość organizowania pracy lub zastępstwa,
- jak strony w praktyce ustalają grafiki, nieobecności, rozliczenia i odpowiedzialność.
Żaden pojedynczy element nie powinien być oceniany w oderwaniu od reszty. Także określenie „wniosek urlopowy” samo w sobie nie przesądza o istnieniu stosunku pracy, ale faktyczny obowiązek uzyskania zgody na nieobecność może mieć znaczenie razem z innymi przejawami podporządkowania.
Jak przebiega procedura PIP?
- Inspektor prowadzi kontrolę i ustala, jak współpraca wygląda w praktyce.
- Jeżeli stwierdzi naruszenie polegające na niezawarciu umowy o pracę mimo spełnienia jej warunków, wydaje pisemne polecenie doprowadzenia relacji do zgodności z prawem.
- Jeżeli polecenie nie zostanie wykonane, okręgowy inspektor pracy może wszcząć postępowanie i wydać decyzję albo skierować sprawę do sądu.
- Od decyzji każda ze stron może odwołać się do sądu pracy w terminie miesiąca od jej doręczenia, za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy.
- Decyzja wywołuje skutki od dnia jej wydania, lecz co do zasady staje się wykonalna dopiero po bezskutecznym upływie terminu odwoławczego albo po prawomocnym orzeczeniu sądu.
Rygor natychmiastowej wykonalności może zostać nadany na podstawie art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego wyłącznie wtedy, gdy decyzja dotyczy osoby szczególnie chronionej przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy. Poza tym przypadkiem rygor nie jest dopuszczalny.
Co pokazuje praktyka PIP po wejściu reformy?
W komunikacie z 18 sierpnia 2026 r. PIP podała, że od 8 lipca do 13 sierpnia wpłynęło 690 skarg i wniosków dotyczących nieprawidłowego wyboru cywilnoprawnej formy zatrudnienia. Według stanu przedstawionego w tym komunikacie inspektorzy podjęli ponad 100 kontroli i wydali 121 pisemnych poleceń. Na dzień komunikatu nie było jeszcze podstaw do wszczęcia postępowań administracyjnych prowadzących do decyzji. Skargi i wnioski obejmowały także podmioty lecznicze, ale PIP nie wskazała jednej dominującej branży ani sektora.
Indywidualna interpretacja GIP — dodatkowe narzędzie
Od 8 lipca 2026 r. podmiot wskazany w art. 13 pkt 1–6 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy może wystąpić do Głównego Inspektora Pracy o indywidualną interpretację w sprawie ustalenia, czy przedstawiony stosunek prawny stanowi stosunek pracy. Opłata wynosi 40 zł za każdy odrębny stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe. Interpretację wydaje się bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku.
Interpretacja nie wiąże wnioskodawcy. Jeżeli jednak wnioskodawca się do niej zastosuje, nie może zostać obciążony sankcjami administracyjnymi, finansowymi ani karami w zakresie objętym interpretacją. Interpretacja wiąże organy PIP tylko wtedy, gdy stan faktyczny odpowiada opisowi przedstawionemu we wniosku; nie zastępuje audytu całej relacji.
Od kiedy decyzja ustala stosunek pracy?
Co do zasady decyzja wskazuje jako datę zawarcia umowy o pracę dzień jej wydania. Jeżeli jednak między datą rozpoczęcia kontroli a datą upływu terminu do wniesienia odwołania albo datą uprawomocnienia się orzeczenia sądu dojdzie do rozwiązania umowy cywilnoprawnej z inicjatywy pracodawcy, jej wypowiedzenia przez pracodawcę, jej wygaśnięcia albo zaprzestania faktycznego świadczenia pracy z inicjatywy pracodawcy, datą zawarcia umowy o pracę jest data rozpoczęcia kontroli.
W tym wyjątku skutki za okres od rozpoczęcia kontroli do dnia wydania decyzji ograniczają się do ochrony przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy oraz do stosowania art. 25¹ Kodeksu pracy. Nie oznacza to automatycznego wstecznego ustalenia obowiązków podatkowych lub składkowych. Decyzja administracyjna zasadniczo nie ustala stosunku pracy za wcześniejszy okres; w tym zakresie okręgowy inspektor pracy może wystąpić z powództwem do sądu.
Jakie sankcje przewidują przepisy?
Grzywny za wykroczenia objęte art. 281 § 1, art. 282 § 1 i art. 283 § 1 Kodeksu pracy wynoszą od 2 000 zł do 60 000 zł. Przedział od 3 000 zł do 90 000 zł dotyczy szczególnych wykroczeń wskazanych w art. 281 § 2 i art. 282 § 3, a nie każdego „uporczywego naruszania” praw pracownika.
Maksymalny mandat nakładany przez PIP wynosi 5 000 zł, a w ustawowo określonych przypadkach ponownego naruszenia — 10 000 zł. Wysokość i rodzaj odpowiedzialności zawsze zależą od konkretnego naruszenia.
Co warto sprawdzić w podmiocie leczniczym?
- czy treść umowy odpowiada temu, jak współpraca rzeczywiście wygląda,
- czy grafik jest uzgadniany, czy jednostronnie narzucany,
- czy kontraktor zachowuje realną samodzielność i ponosi ryzyko gospodarcze,
- czy możliwość zastępstwa istnieje nie tylko w umowie, lecz także w praktyce, z uwzględnieniem wymaganych kwalifikacji i zasad bezpieczeństwa pacjentów,
- czy wymogi dotyczące BHP, RODO, dokumentacji medycznej i praw pacjenta nie są mylone z kierownictwem pracowniczym,
- czy dokumentacja i komunikacja operacyjna są spójne z przyjętym modelem współpracy.
Dobrowolne uporządkowanie relacji
Art. 16 ustawy zmieniającej dotyczy podmiotu, który przed 8 lipca 2026 r. zawarł z osobą wykonującą pracę umowę cywilnoprawną albo na rzecz którego osoba faktycznie świadczyła pracę za wynagrodzeniem, mimo że stosunek ten spełniał wszystkie cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Jeżeli podmiot ten w ciągu 12 miesięcy od 8 lipca 2026 r. dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem przez zawarcie umowy o pracę, nie podlega odpowiedzialności z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Wyłączenie to nie jest ogólną abolicją i nie usuwa automatycznie innych obowiązków podatkowych, składkowych ani pracowniczych.
Najczęstsze pytania
Czy PIP może obecnie stwierdzić stosunek pracy przy umowie B2B?
Tak, ale dopiero w ustawowej, etapowej procedurze. Najpierw odbywa się kontrola i wydawane jest pisemne polecenie. Dopiero jego niewykonanie może prowadzić do decyzji okręgowego inspektora pracy albo do powództwa sądowego.
Czy każda umowa B2B lekarza jest zagrożona?
Nie. Ustawa nie zakazuje współpracy B2B. Ryzyko dotyczy relacji, które mimo cywilnoprawnej nazwy są wykonywane faktycznie w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
Czy decyzja PIP jest natychmiast wykonalna?
Co do zasady decyzja staje się wykonalna po bezskutecznym upływie miesięcznego terminu odwoławczego albo po prawomocnym orzeczeniu sądu. Rygor natychmiastowej wykonalności z art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego może zostać nadany wyłącznie wobec osoby szczególnie chronionej przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy.
Czy lekarze są odrębną grupą kontroli?
Ustawa nie wyróżnia lekarzy jako osobnej grupy. PIP poinformowała, że skargi dotyczą także podmiotów leczniczych, ale według komunikatu z 18 sierpnia 2026 r. nie można było wskazać jednej dominującej branży lub sektora.
Czy można uzyskać interpretację przed kontrolą?
Tak. Podmiot z art. 13 pkt 1–6 ustawy o PIP może złożyć do Głównego Inspektora Pracy wniosek dotyczący ustalenia, czy przedstawiony stosunek prawny jest stosunkiem pracy. Opłata wynosi 40 zł za każdy odrębny stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe, a termin wynosi do 30 dni od kompletnego wniosku. Interpretacja nie wiąże wnioskodawcy, lecz po zastosowaniu się do niej chroni przed sankcjami w jej zakresie i wiąże organy PIP przy zgodnym stanie faktycznym.
Potrzebujesz przeglądu większej liczby umów lub całego modelu współpracy? Opisz zakres w formularzu kontaktowym. Zapytaj o audyt relacji B2B.
Podsumowanie
Reforma zwiększyła możliwości PIP, ale nie zlikwidowała legalnej współpracy B2B. Najważniejsza jest zgodność między umową a codzienną praktyką. W razie wątpliwości warto przeanalizować oba te elementy łącznie, zanim pojawi się kontrola lub spór.
