Analiza zmian w Kodeksie Etyki Lekarskiej – Porównanie starej i nowej wersji przepisów

Poznaj najważniejsze zmiany w Kodeksie Etyki Lekarskiej, które wchodzą w życie 1.01.2025 r. Dowiedz się, jakie nowe obowiązki i uprawnienia dotyczą lekarzy oraz jak nowelizacja wpływa na praktykę medyczną.

Kodeks Etyki Lekarskiej (KEL) stanowi fundament norm etycznych dla lekarzy. Od czasu uchwalenia pierwotnego KEL w 1991 r. i jego nowelizacji w 1993 i 2003 r., zmiany w obszarze etyki zawodowej były stopniowe. Nowelizacja uchwalona 18.05.2024 r. i wchodząca w życie od 1.01.2025 r. przynosi szereg istotnych modyfikacji, które mają na celu nie tylko uproszczenie języka, ale także precyzyjne określenie obowiązków lekarzy. Poniżej przedstawiamy szczegółową analizę kluczowych zmian w porównaniu do poprzednich wersji KEL.

1. Art. 6 KEL – Metody postępowania i ograniczenie działań medycznych

Stare przepisy:

*Lekarz miał swobodę wyboru metod postępowania, ale użycie słowa „powinien” mogło sugerować jedynie zalecenie, a nie obowiązek.

* Istniał ogólny nakaz ograniczenia działań do rzeczywiście potrzebnych czynności zgodnie z aktualnym stanem wiedzy.

Nowa wersja (od 1.01.2025 r.):

*Przepis zmieniono, zastępując „powinien” frazą „ma obowiązek”, co eliminuje interpretacyjne niejasności.

*Nowelizacja wyraźnie zakazuje stosowania metod niezweryfikowanych naukowo, wykluczając w ten sposób m.in. niepotwierdzoną medycynę alternatywną.

*Zmiana ta ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa pacjenta poprzez jednoznaczne określenie granic stosowania metod medycznych.

2. Art. 12 KEL – Wykorzystanie sztucznej inteligencji w medycynie

Stare przepisy:

*Nie przewidywały szczegółowych regulacji dotyczących użycia nowoczesnych technologii, takich jak sztuczna inteligencja.

Nowa wersja:

*Lekarz może korzystać z rozwiązań opartych na AI, pod warunkiem uzyskania świadomej zgody pacjenta oraz korzystania jedynie z certyfikowanych systemów.

*Ostateczna decyzja lecznicza pozostaje w gestii lekarza, co zabezpiecza autonomię medyczną oraz chroni pacjentów przed ryzykiem wynikającym z automatycznych algorytmów.

*Przepis ten dostosowuje KEL do unijnych rozporządzeń dotyczących wyrobów medycznych i sztucznej inteligencji.

3. Art. 16 KEL – Procedury uzyskiwania zgody pacjenta

Stare przepisy (Art. 15 KEL):

*Wymagały uzyskania zgody, lecz nie zawsze precyzowały, w jaki sposób postępować, gdy pacjent nie był w stanie jej udzielić.

*Brakowało jednoznacznych wskazań, które regulowałyby sytuację, gdy pacjent nie może wyrazić swojej woli.

Nowa wersja (Art. 16 KEL):

*Przepis precyzuje, że lekarz może rozpocząć postępowanie diagnostyczne, lecznicze i zapobiegawcze jedynie po uzyskaniu świadomej zgody pacjenta.

*W przypadku braku możliwości uzyskania zgody, lekarz ma obowiązek zwrócić się do osoby upoważnionej lub sądu – rozwiązanie zgodne z art. 32 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza.

*Nowelizacja podkreśla również formę wyrażenia zgody lub sprzeciwu – dopuszczalne są zarówno formy ustne, jak i dorozumiane, co wprowadza elastyczność przy jednoczesnym zachowaniu bezpieczeństwa prawnego.

4. Art. 33 KEL – Definicja terapii daremnej

Stare przepisy:

*Używały pojęcia „uporczywa terapia”, które budziło kontrowersje i niejednoznaczność w interpretacji.

Nowa wersja:

*Pojęcie „uporczywej terapii” zastąpiono określeniem „terapii daremnej”, co precyzyjniej definiuje działania medyczne nieprzynoszące pacjentowi korzyści.

*Decyzja o zaprzestaniu resuscytacji lub dalszych interwencji jest podejmowana przez zespół lekarzy, przy jednoczesnym uwzględnieniu woli pacjenta, jeśli jest to możliwe.

*Ta zmiana ma na celu eliminację procedur, które mogą być postrzegane jako nieetyczne lub nieefektywne, zwiększając jednocześnie transparentność procesu decyzyjnego.

5. Art. 41 i 42 KEL – Rzetelność dokumentacji medycznej

Stare przepisy:

*Wymagały, aby treść dokumentów medycznych była zgodna z wiedzą i sumieniem lekarza, co mogło być interpretowane subiektywnie.

Nowa wersja:

*Nowelizacja wprowadza obowiązek rzetelnego i starannego prowadzenia dokumentacji medycznej, kładąc nacisk na wiedzę i kompetencje lekarza.

*Zaświadczenia oraz inne dokumenty muszą być oparte na aktualnych badaniach i dokumentacji pacjenta, co ma na celu zapobieganie nadużyciom.

*Zmiana ta jest postrzegana jako wyraz dbałości o jakość świadczonych usług medycznych oraz ochronę interesów pacjentów.

6. Art. 48 KEL – Regulacje dotyczące eksperymentów medycznych

Stare przepisy:

*Wymagały przedłożenia projektu eksperymentu do komisji etycznej w celu uzyskania akceptacji, ale nie definiowały jasno wymogów metodologicznych.

Nowa wersja:

*Projekt eksperymentu musi być zaprojektowany zgodnie z właściwymi wymaganiami metodologicznymi, a eksperyment może zostać rozpoczęty dopiero po uzyskaniu pozytywnej opinii niezależnej komisji bioetycznej.

*Ta zmiana ma na celu ochronę pacjentów przed eksperymentami, które mogą być źle zaprojektowane i nieskuteczne, a także harmonizację KEL z przepisami prawa powszechnie obowiązującego.

7. Art. 71, 73 i 78 KEL – Zasady reklamy i publicznych wypowiedzi

Stare przepisy:

*Zakazywały reklamowania się oraz używania nazwiska i wizerunku lekarza w celach komercyjnych, co ograniczało możliwość informowania o oferowanych usługach.

Nowa wersja:

*Lekarz ma prawo informować o oferowanych usługach medycznych, pod warunkiem że komunikaty te są zgodne z zasadami etyki lekarskiej.

*Zakaz wykorzystywania autorytetu lekarza w celach niezwiązanych z wykonywaniem zawodu pozostaje w mocy.

*Wprowadzenie obowiązku oparcia publicznych wypowiedzi na aktualnej wiedzy medycznej, zarówno w mediach tradycyjnych, jak i elektronicznych, zwiększa przejrzystość i wiarygodność przekazu.

Podsumowanie

Nowelizacja Kodeksu Etyki Lekarskiej wprowadza szereg istotnych zmian, które mają na celu podniesienie standardów etycznych w zawodzie lekarza oraz dostosowanie przepisów do wyzwań współczesnej medycyny. Precyzyjne określenie obowiązków dotyczących stosowania metod medycznych, korzystania z technologii AI, uzyskiwania zgody pacjenta, prowadzenia dokumentacji oraz prowadzenia eksperymentów medycznych znacząco wpływa na codzienną praktykę lekarską. Zmiany w zakresie reklamy i publicznych wypowiedzi dodatkowo umożliwiają lekarzom efektywne informowanie o swoich usługach, zachowując jednocześnie wysoki standard etyczny.

Dla lekarzy, prawników oraz przedstawicieli środowiska medycznego nowelizacja KEL stanowi punkt odniesienia do doskonalenia procedur oraz budowania zaufania w relacjach z pacjentami. Zachęcamy do szczegółowego zapoznania się z nowymi przepisami i wdrożenia najlepszych praktyk w codziennej pracy.